Είστε εδώ: Αρχική > Δραστηριότητες > Εκπαίδευση > Εκπαιδευτικά προγράμματα > Πολιτιστικά προγράμματα > Μνήμη, μνήμες και... αμνήμονες
Μνήμη, μνήμες και. αμνήμονες
Υπεύθυνη εκπαιδευτικός: Ζωή Λέκκα, ΠΕ02-Φιλόλογος
Πολιτιστικό Πρόγραμμα Σχολικών Δραστηριοτήτων
Διδακτικό έτος 2024-25
Πολιτιστικό Πρόγραμμα Σχολικών Δραστηριοτήτων
Διδακτικό έτος 2024-25
Τη σχολική χρονιά 2024-2025 υλοποιήθηκε στο Π.Γ.Ρ.Π.Κ το Πολιτιστικό Πρόγραμμα Εκπαιδευτικών Δραστηριοτήτων «Μνήμη, μνήμες και... αμνήμονες» στο οποίο συμμετείχε ομάδα μαθητών του Γ3. Στόχος του προγράμματος ήταν να προβληματιστούν οι μαθητές αναφορικά με τη μνήμη και τα μνημεία και να συνδέσουν αυτές τις έννοιες με το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην αρχή του προγράμματος γνωρίσαμε τη μνήμη ως βιολογική λειτουργία (μακροπρόθεσμη και βραχυπρόθεσμη ) καθώς και την σημασία της σε ατομικό επίπεδο ως σημαντικό στοιχείο της προσωπικότητας μας. Για παράδειγμα μοιραστήκαμε αναμνήσεις με την ομάδα μας φέρνοντας ένα αγαπημένο μας αντικείμενο, καταγράψαμε /ζωγραφίσαμε γεγονότα και στοιχεία του εαυτού μας σε μορφή παζλ που μας έχουν διαμορφώσει και μας καθορίζουν στο σήμερα, αναγνωρίζοντας τη σημασία της μνήμης ως βιολογικής λειτουργίας και συνειδητοποιώντας «πόσο χαμένοι θα αισθανόμασταν», αν παθαίναμε αμνησία. Διαχωρίσαμε την αμνησία ως απώλεια μνήμης από την απώθηση τραυματικής εμπειρίας και προβληματιστήκαμε για τη σύνδεση βιώματος και μνήμης (πχ. γιατί δεν θυμόμαστε τα ίδια πράγματα από ένα γεγονός, αν αυτό που θυμόμαστε έχει ακριβώς συμβεί κ.τ.ό.). Καταγράφοντας λέξεις ομόρριζες με τη μνήμη, αναδείξαμε συσχετισμούς με τις λέξεις μνημείο, ανάμνηση, μνημόσυνο, μνήμα, κ.τ.λ. και περάσαμε έτσι στο β΄ σκέλος του προγράμματος που αφορούσε τη συλλογική μνήμη και τα μνημεία. Ποιος αποφασίζει την έγερση ενός μνημείου και τι θα «ξεχαστεί» ή θα αποτελέσει «μνημείο»; Πόσο αμνήμονες μπορεί να είμαστε όταν αγνοούμε βασικές πτυχές της σύγχρονης ιστορίας και τα μνημεία ως φορείς μνήμης;
Το Βερολίνο ως εκπαιδευτικός προορισμός για την πολυήμερη εκδρομή της Γ τάξης υπήρξε ιδανικό μέρος για τη βιωματική θεώρηση αυτών των ζητημάτων. Για την οικοδόμηση των γνώσεών μας γύρω από την άνοδο του φασισμού και το ολοκαύτωμα των Εβραίων, θέματα επίκαιρα αλλά κατά βάση άγνωστα σε πολλές πτυχές τους στην πλειοψηφία των μαθητών, αξιοποιήθηκε ποικίλο υλικό που είναι αναρτημένο στον ιστότοπο της Εγκυκλοπαίδειας του Ολοκαυτώματος (https://encyclopedia.ushmm.org/el), καθώς και εκπαιδευτικά βίντεo από το youtube. Μαθητές κατέγραψαν σε εργασίες σημαντικά γεγονότα-σταθμούς στην άνοδο του Χίτλερ και του φασισμού (πχ πραξικόπημα μπυραρίας, πυρκαγιά στο Ράιχσταγκ, Νύχτα των Κρυστάλλων) και προβληματίστηκαν «γιατί οι Εβραίοι;» αναζητώντας απαντήσεις. Γνώρισαν τα τάγματα SA και SS, τον Himmler, τη Γκεστάπο, γενικότερα τις συνθήκες ανόδου του φασισμού και τις μεθόδους του. Συζητήθηκαν μηχανισμοί προπαγάνδας του Goebbels και έγιναν οι ανάλογες αντιστοιχίες με το σήμερα (π.χ. ραδιόφωνο τότε, τηλεόραση σήμερα). Συζητήθηκε η κλιμάκωση των διώξεων των Εβραίων (από αστέριàγκετοποίησηàπεριορισμοί δικαιωμάτωνàστρατόπεδα εργασίαςàτελική λύση) και τέθηκαν οι βάσεις για τον προβληματισμό που χρειαζόταν ώστε η επίσκεψη στα μνημεία του Βερολίνου να αποκτήσει νόημα. Έτσι, τον Απρίλη του 2025 οι μαθητές του προγράμματος επισκέφτηκαν στο Βερολίνο μέρη/μνημεία που σχετίζονταν με το πρόγραμμα, όπως την Τοπογραφία του Τρόμου, το Μνημείο του Ολοκαυτώματος, το Εβραϊκό Μουσείο με τον υποβλητικό Πύργο του Ολοκαυτώματος και τον Κήπο της Εξορίας, σημεία που γέννησαν συναισθήματα και σκέψεις, όπως μπορεί κάποιος να διαβάσει στο απόσπασμα από τα γραφόμενα του μαθητή του Γ3 Κωνσταντή Χασουράκη, ο οποίος κατέθεσε τις σκέψεις του μετά την ολοκλήρωση της εκπαιδευτικής μας εκδρομής:
«μετά από όλα τα μουσεία και μνημεία που επισκεφτήκαμε, έβγαλα το συμπέρασμα πως ο γερμανικός λαός νιώθει ίσως ακόμα το αίσθημα της ντροπής για ότι συνέβη εξαιτίας του Χίτλερ (που οι ίδιοι γερμανοί ψήφισαν) στον δεύτερο παγκόσμιο και ενάντια στην φυλή των εβραίων. Αυτό το συμπεραίνω από τα διάφορα μουσεία στα οποία βρίσκονταν πληροφορίες, φωτογραφίες και μερικά συγκλονιστικά εκθέματα όπως για παράδειγμα η αίθουσα που ήταν γεμάτη από εφημερίδες (αντίγραφα), στις οποίες κάθε μέρα, έβγαινε καινούρια διαταγή απαγορεύοντας και από κάτι στους εβραίους μέχρι να φτάσουν στο σημείο των μαζικών εξοντώσεων. Ή για παράδειγμα το έκθεμα με τα καμένα βιβλία και τις σπασμένες τζαμαρίες που κατά τη γνώμη μου συμβόλιζε το δημόσιο κάψιμο των βιβλίων που περιείχαν ναζιστικές ιδέες και την νύχτα των κρυστάλλων.
Τα μνημεία που επίσης είδαμε στο ίδιο μουσείο μπορεί να μην ήταν της εποχής κατά την οποία διαδραματίζονταν τα γεγονότα του δευτέρου παγκοσμίου αλλά ακόμα και σύγχρονα, περνούσαν ίσως καλύτερα το μήνυμα και το συναίσθημα που επιδίωκε ο καλλιτέχνης να μεταφέρει στον επισκέπτη. Πιο συγκεκριμένα, εμένα το μεγάλο κρύο δωμάτιο με την χαραμάδα φωτός στην κορυφή και την σκάλα την οποία ένας κανονικός άνθρωπος δεν μπορούσε να φτάσει, μου έβγαζαν το αίσθημα της φυλακής χωρίς τρόπο διαφυγής με μία μικρή μόνο δόση ελπίδας που χάριζαν οι ακτίνες του ήλιου. Το κρύο έκανε αυτό το συναίσθημα ακόμα πιο έντονο.
Μετά είδαμε ένα άλλο μνημείο με τις όρθιες στήλες από τσιμεντόλιθο, που ήταν χτισμένες σε ένα ανηφορικό δάπεδο. Η δυσκολία που είχαμε να μετακινηθούμε και να βρούμε τον δρόμο μας σε αυτό το λαβύρινθο συμβόλιζε την δυσκολίες και τις συνθήκες επιβίωσης των τότε ανθρώπων που βρέθηκαν θύματα της ναζιστικής ιδεολογίας».
Τα λόγια του Κωνσταντή είναι η καλύτερη αποτίμηση για την προσπάθεια που κάναμε. Να σημειωθεί ότι αρκετές προγραμματισμένες δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος δεν πραγματοποιήθηκαν παρά τον αρχικό σχεδιασμό, ελπίζουμε ωστόσο κάποιο αποτύπωμα, μικρότερο ή μεγαλύτερο, να έμεινε στους μαθητές μας.
Υπεύθυνη Πολιτιστικού Προγράμματος: Λέκκα Ζωή, Φιλόλογος και Παπαστάθη Χρυσούλα, Μαθηματικός
Ολόκληρο το κείμενο του Κωνσταντή, καθώς και το πρόγραμμα της εκδρομής μπορείτε να τα διαβάσετε εδώ.
Το Βερολίνο ως εκπαιδευτικός προορισμός για την πολυήμερη εκδρομή της Γ τάξης υπήρξε ιδανικό μέρος για τη βιωματική θεώρηση αυτών των ζητημάτων. Για την οικοδόμηση των γνώσεών μας γύρω από την άνοδο του φασισμού και το ολοκαύτωμα των Εβραίων, θέματα επίκαιρα αλλά κατά βάση άγνωστα σε πολλές πτυχές τους στην πλειοψηφία των μαθητών, αξιοποιήθηκε ποικίλο υλικό που είναι αναρτημένο στον ιστότοπο της Εγκυκλοπαίδειας του Ολοκαυτώματος (https://encyclopedia.ushmm.org/el), καθώς και εκπαιδευτικά βίντεo από το youtube. Μαθητές κατέγραψαν σε εργασίες σημαντικά γεγονότα-σταθμούς στην άνοδο του Χίτλερ και του φασισμού (πχ πραξικόπημα μπυραρίας, πυρκαγιά στο Ράιχσταγκ, Νύχτα των Κρυστάλλων) και προβληματίστηκαν «γιατί οι Εβραίοι;» αναζητώντας απαντήσεις. Γνώρισαν τα τάγματα SA και SS, τον Himmler, τη Γκεστάπο, γενικότερα τις συνθήκες ανόδου του φασισμού και τις μεθόδους του. Συζητήθηκαν μηχανισμοί προπαγάνδας του Goebbels και έγιναν οι ανάλογες αντιστοιχίες με το σήμερα (π.χ. ραδιόφωνο τότε, τηλεόραση σήμερα). Συζητήθηκε η κλιμάκωση των διώξεων των Εβραίων (από αστέριàγκετοποίησηàπεριορισμοί δικαιωμάτωνàστρατόπεδα εργασίαςàτελική λύση) και τέθηκαν οι βάσεις για τον προβληματισμό που χρειαζόταν ώστε η επίσκεψη στα μνημεία του Βερολίνου να αποκτήσει νόημα. Έτσι, τον Απρίλη του 2025 οι μαθητές του προγράμματος επισκέφτηκαν στο Βερολίνο μέρη/μνημεία που σχετίζονταν με το πρόγραμμα, όπως την Τοπογραφία του Τρόμου, το Μνημείο του Ολοκαυτώματος, το Εβραϊκό Μουσείο με τον υποβλητικό Πύργο του Ολοκαυτώματος και τον Κήπο της Εξορίας, σημεία που γέννησαν συναισθήματα και σκέψεις, όπως μπορεί κάποιος να διαβάσει στο απόσπασμα από τα γραφόμενα του μαθητή του Γ3 Κωνσταντή Χασουράκη, ο οποίος κατέθεσε τις σκέψεις του μετά την ολοκλήρωση της εκπαιδευτικής μας εκδρομής:
«μετά από όλα τα μουσεία και μνημεία που επισκεφτήκαμε, έβγαλα το συμπέρασμα πως ο γερμανικός λαός νιώθει ίσως ακόμα το αίσθημα της ντροπής για ότι συνέβη εξαιτίας του Χίτλερ (που οι ίδιοι γερμανοί ψήφισαν) στον δεύτερο παγκόσμιο και ενάντια στην φυλή των εβραίων. Αυτό το συμπεραίνω από τα διάφορα μουσεία στα οποία βρίσκονταν πληροφορίες, φωτογραφίες και μερικά συγκλονιστικά εκθέματα όπως για παράδειγμα η αίθουσα που ήταν γεμάτη από εφημερίδες (αντίγραφα), στις οποίες κάθε μέρα, έβγαινε καινούρια διαταγή απαγορεύοντας και από κάτι στους εβραίους μέχρι να φτάσουν στο σημείο των μαζικών εξοντώσεων. Ή για παράδειγμα το έκθεμα με τα καμένα βιβλία και τις σπασμένες τζαμαρίες που κατά τη γνώμη μου συμβόλιζε το δημόσιο κάψιμο των βιβλίων που περιείχαν ναζιστικές ιδέες και την νύχτα των κρυστάλλων.
Τα μνημεία που επίσης είδαμε στο ίδιο μουσείο μπορεί να μην ήταν της εποχής κατά την οποία διαδραματίζονταν τα γεγονότα του δευτέρου παγκοσμίου αλλά ακόμα και σύγχρονα, περνούσαν ίσως καλύτερα το μήνυμα και το συναίσθημα που επιδίωκε ο καλλιτέχνης να μεταφέρει στον επισκέπτη. Πιο συγκεκριμένα, εμένα το μεγάλο κρύο δωμάτιο με την χαραμάδα φωτός στην κορυφή και την σκάλα την οποία ένας κανονικός άνθρωπος δεν μπορούσε να φτάσει, μου έβγαζαν το αίσθημα της φυλακής χωρίς τρόπο διαφυγής με μία μικρή μόνο δόση ελπίδας που χάριζαν οι ακτίνες του ήλιου. Το κρύο έκανε αυτό το συναίσθημα ακόμα πιο έντονο.
Μετά είδαμε ένα άλλο μνημείο με τις όρθιες στήλες από τσιμεντόλιθο, που ήταν χτισμένες σε ένα ανηφορικό δάπεδο. Η δυσκολία που είχαμε να μετακινηθούμε και να βρούμε τον δρόμο μας σε αυτό το λαβύρινθο συμβόλιζε την δυσκολίες και τις συνθήκες επιβίωσης των τότε ανθρώπων που βρέθηκαν θύματα της ναζιστικής ιδεολογίας».
Τα λόγια του Κωνσταντή είναι η καλύτερη αποτίμηση για την προσπάθεια που κάναμε. Να σημειωθεί ότι αρκετές προγραμματισμένες δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος δεν πραγματοποιήθηκαν παρά τον αρχικό σχεδιασμό, ελπίζουμε ωστόσο κάποιο αποτύπωμα, μικρότερο ή μεγαλύτερο, να έμεινε στους μαθητές μας.
Υπεύθυνη Πολιτιστικού Προγράμματος: Λέκκα Ζωή, Φιλόλογος και Παπαστάθη Χρυσούλα, Μαθηματικός
Ολόκληρο το κείμενο του Κωνσταντή, καθώς και το πρόγραμμα της εκδρομής μπορείτε να τα διαβάσετε εδώ.
